Nazwa instytucji finansującej: Narodowe Centrum Nauki
Informacja o finansowaniu lub dofinansowaniu zadania z budżetu państwa lub z państwowych funduszy celowych:Finansowanie ze środków budżetu państwa
Rodzaj dotacji budżetowej lub nazwa programu lub funduszu: Weave-UNISONO
Nazwa zadania/projektu: Widzieć las poprzez drzewa: zrozumienie znaczenia zmienności genetycznej na poziomie osobniczym dla funkcjonowania lasów bukowych
Wartość finansowania lub dofinansowania i całkowita wartość zadania/projektu: 2 528 400 PLN
Kierownik zadania/projektu:prof. dr hab. Jarosław Burczyk, burczyk@ukw.edu.pl
Nazwa jednostki realizującej zadanie/projekt: Wydział Nauk Biologicznych, Katedra Genetyki
Okres realizacji: 01.09.2026-31.08.2030
Nr umowy/decyzji: UMO-2025/07/Y/NZ8/00171, 01.09.2026
Status zadania/projektu: w trakcie realizacji
Obsługa administracyjno-finansowa zadania/projektu: Dział Nauki
Krótki opis zadania/projektu:

Głównym celem projektu jest ocena znaczenia zmienności genetycznej na poziomie osobniczym dla funkcjonowania i zdolności adaptacyjnych lasów bukowych (Fagus sylvatica) w warunkach postępujących zmian klimatycznych. Zidentyfikowane zostaną obszary leśne wyróżniające się genetycznie i fenotypowo, ze szczególnym uwzględnieniem starodrzewi oraz populacji rosnących na marginalnych obrzeżach zasięgu (Polska, Rumunia), a także lasów objętych ścisłym monitoringiem (Szwajcaria, Austria). Zbadane będą relacje między różnorodnością genomową, zmiennymi środowiskowymi a zróżnicowanymi reakcjami drzew (np. fenologią wiosenną, odpornością na suszę), co pozwoli na mapowanie mechanizmów adaptacyjnych w skali krajobrazu.

Innowacją projektu będzie opracowanie pangenomu buka zwyczajnego w oparciu o technologię długich odczytów, który posłuży jako zaawansowana referencja uwzględniająca zmienność pomijaną w pojedynczych genomach referencyjnych. Różnorodność genomowa ponad 1000 osobników o znanej lokalizacji będzie badana za pomocą pełnego spektrum polimorfizmów, takich jak SNP (polimorfizm pojedynczego nukleotydu) oraz wariantów strukturalnych (SV), w tym CNV (zmienność liczby kopii), PAV (obecność/brak fragmentów genomu), duplikacji segmentowych i inwersji. Ponadto, do oceny środowiska i cech osobniczych zastosowane będą nowatorskie metody wieloskalowej teledetekcji zintegrowane z rygorystycznym podejściem zorientowanym na osobnika (individual-based approach).

Zweryfikowanych zostanie szereg istotnych hipotez badawczych dotyczących struktury i architektury pangenomu, powiązań wariantów genomowych z klimatem, szacowania niedopasowania klimatycznego oraz przestrzennych wzorców cech fenotypowych uzyskiwanych ze zdalnego monitoringu. Wyniki badań będą miały istotne znaczenie dla rozwoju genomiki krajobrazowej drzew leśnych i pomogą we wdrożeniu adaptacyjnych strategii zarządzania oraz ochrony zasobów genowych buka.